EYT’de 18 yaş altı anne/baba işyeri sigortalılığı iptal mi ediliyor?
Fatih ŞENGÜLER
İşte gerçekler ve Yargıtay Kararı
Son günlerde sosyal medyada ve bazı haber platformlarında, SGK’nın bayram sonrasında EYT kapsamında emekli olan kişilerin dosyalarını geriye dönük incelemeye alacağı ve özellikle 18 yaşından önce anne veya babasına ait şahıs işletmelerinde sigortalı gösterilenlerin emekliliklerinin iptal edileceği yönünde iddialar yer almaktadır.
2013/11 Sayılı SGK Genelgesi ne diyor?
SGK’nın bu tür durumlarda esas aldığı en temel idari dayanak, 2013/11 sayılı SGK Genelgesi’dir. Söz konusu genelgede şu net ifadelere yer verilmiştir:
“Baba veya anasına ait işyerinde çalışan mümeyyiz küçüklerin, vasinin iştirakiyle yazılı olarak yapılmış ve hâkim tarafından tasdik edilmiş bir hizmet akdi olmadıkça sigortalı sayılmalarına imkân yoktur.”
Yani kurum mevzuatı, 18 yaş altındaki bir çocuğun anne veya babasının şahıs işletmesinde (adi ortaklıklar dahil) sigortalı olabilmesini "hakim onaylı yazılı bir hizmet akdi" şartına bağlamaktadır. Eğer o dönemde bu yönde bir mahkeme kararı ve resmi sözleşme yapılmadıysa, SGK denetimlerde bu süreleri geçersiz sayarak iptal yoluna gidebilmektedir.
Yargıtay son sözü söyledi:
10. Hukuk Dairesi Emsal Kararı SGK genelge hükümleri doğrultusunda bu primleri iptal etse de yargı makamları konuya sadece şekli bir sözleşme şartı olarak bakmamakta, "fiili çalışma" olgusunu esas almaktadır.
Nitekim Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 23.02.2023 tarihli, E.2023/1400 ve K.2023/1658 sayılı kararında; fiili çalışmanın varlığına dikkat çekilmiş, çocukları korumak amacıyla getirilen düzenlemelerin sosyal güvenlik hakkını tamamen ortadan kaldıracak şekilde yorumlanamayacağı vurgulanmıştır.
Yargıtay bu emsal tespitiyle; idari bir genelgenin kanunun üzerinde olamayacağını, asıl olanın çalışmanın sahte olup olmadığı ve fiilen gerçekleşip gerçekleşmediği olduğunu ortaya koymuştur. Eğer 18 yaş altındaki küçük, anne veya babasının işyerinde gerçekten, fiilen ve ücret karşılığı çalışmışsa; hakim onaylı yazılı bir sözleşme olmasa dahi bu sigortalılığın geçerli sayılması gerektiğine hükmederek SGK'nın iptal işlemine karşı açılan davada yerel mahkemenin "davanın kabulü" yönündeki kararını hukuka uygun bulmuştur.
Sonuç ve atılması gereken adımlar
SGK’nın usulsüz veya sahte sigortalılığa yönelik geriye dönük denetimleri her zaman mevcuttur ve bu yeni bir durum değildir. 18 yaş altı anne/baba yanında şahıs işletmesinde tescili olan ve hakim onaylı sözleşmesi bulunmayan EYT'lilerin dosyaları kurum tarafından incelenip primleri silinebilir.
Ancak Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin bu güncel ve adil yaklaşımı bizlere gösteriyor ki; kurumun bu yöndeki otomatik iptal işlemleri hukuki diyalektikten yoksundur. Fiilen çalıştığını somut delillerle (tanık beyanları, ticari defterler, dönem bordroları vb.) ispat eden vatandaşlarımız, olası bir iptal durumunda yargı yoluyla haklarını geri alabilmektedir.
