Bölgemizdeki çatışmaların faturası büyüyor
Bekir Taner ATEŞ
Özellikle etrafımızdaki ülkelerin farklı bölgelerinde yıllardır devam eden savaşlar artık yalnızca savaşın yaşandığı ülkeleri etkilemiyor. Savaşların ekonomik faturası sınırları aşarak bütün dünyaya yayılıyor.
Bugün savaşların en önemli görünmeyen cephelerinden biri enerji. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki hareketlilik, enerji arz güvenliği, taşımacılık maliyetleri ve tedarik zincirlerindeki bozulmalar; üreticiden tüketiciye kadar herkesin hayatını doğrudan etkiliyor.
Bir ülkenin enerji maliyeti arttığında mesele yalnızca elektrik veya akaryakıt fiyatının yükselmesi değildir. Fabrikanın üretim maliyeti artar, taşımacılık pahalanır, hammadde fiyatları yükselir. Üretici bu maliyeti ürün fiyatına yansıtmak zorunda kalır. Sonunda ortaya daha yüksek enflasyon ve daha düşük satın alma gücü çıkar.
Ülkemiz açısından tablo daha hassas
Türkiye enerji ihtiyacının önemli bölümünü ithalat yoluyla karşılayan bir ülke.
Bu nedenle dünya enerji piyasalarında yaşanan her büyük dalgalanma Türkiye ekonomisini doğrudan ilgilendiriyor. Enerji fiyatlarının yükselmesi yalnızca vatandaşın akaryakıt ve elektrik faturası değildir; aynı zamanda ülkenin döviz ihtiyacının artması anlamına da gelir.
Üretim yapan işletmeler açısından ise konu daha da önemli
Enerji maliyetleri yükselirken işçilik, finansman, kira, lojistik ve hammadde maliyetleri de aynı anda arttığında özellikle emek yoğun sektörlerin rekabet gücü ciddi biçimde zorlanıyor.
Tekstil, hazır giyim, ayakkabı, mobilya ve benzeri sektörlerde üretim maliyetlerinin yükselmesi, ihracat pazarlarında fiyat rekabetini de güçleştiriyor.
Çünkü dünya müşterisi, bir ülkedeki maliyet artışını her zaman satın alma fiyatına yansıtmak istemiyor.
Böyle bir ortamda üretici iki seçenek arasında kalıyor:
Ya maliyet artışını kendi kârından karşılayacak ya da fiyatını yükselterek pazar kaybetme riskini göze alacak.
Bölgemizdeki Savaşlar uzarsa ne olur?
Asıl üzerinde düşünmemiz gereken konu burası.
Savaşlar kısa süreli olduğunda ekonomiler bir ölçüde bunu yönetebilir. Ancak savaşlar uzadıkça belirsizlik kalıcı hale geliyor.
Enerji arzı konusunda yaşanan her yeni gerilim piyasaların risk primini artırıyor. Ülkeler daha yüksek enerji maliyetlerine hazırlıklı olmak zorunda kalıyor. Şirketler yatırım kararlarını erteliyor. Tüketici harcamalarını azaltıyor.
Bu zincirin sonunda ekonomik büyüme yavaşlarken maliyetler yüksek kalabiliyor.
Daha da önemlisi, enerji yalnızca bugün ödediğimiz bir fatura değildir. Enerji, bir ülkenin sanayi üretiminin temel girdilerinden biridir.
Dolayısıyla enerjide dışa bağımlılığı yüksek olan ülkeler, küresel siyasi gelişmelerden ekonomik anlamda daha fazla etkilenmektedir.
Türkiye ne yapmalı?
Türkiye’nin önündeki en önemli başlıklardan biri enerji güvenliğini güçlendirmek olmalıdır.
Yerli ve yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, enerji verimliliğinin geliştirilmesi ve sanayinin daha düşük enerji tüketimiyle üretim yapabilecek teknolojilere yönelmesi artık yalnızca çevre politikası değil, doğrudan bir ekonomik güvenlik meselesidir.
Çünkü bugün enerjiye ödediğimiz bedel, yarın ürünlerimizin dünya pazarındaki rekabet gücünü belirliyor.
Sanayicinin de bu dönüşümün dışında kalmaması gerekiyor.
Daha verimli makineler, kendi enerjisini üreten fabrikalar, güneş enerjisi yatırımları, enerji tasarrufu sağlayan üretim teknikleri ve dijitalleşme artık geleceğin değil, bugünün konusu haline geldi.
Son söz
Bölgemizdeki savaşların ne zaman sona ereceğini öngörmek kolay değil.
Ancak bildiğimiz bir gerçek var:
Savaş uzadıkça yalnızca savaşan ülkeler değil, dünyanın geri kalanı da bedel ödüyor.
Bu bedelin önemli bir bölümü enerji üzerinden geliyor.
Enerji pahalanıyor, üretim pahalanıyor, lojistik pahalanıyor, ürün pahalanıyor ve sonunda hayat pahalanıyor.
Türkiye açısından yapılması gereken ise bu dalgalanmaları yalnızca seyretmek değil, enerji konusunda daha güçlü ve dayanıklı bir ekonomik yapı kurmak.
Çünkü önümüzdeki dönemde ülkelerin gücü yalnızca ne kadar enerji tükettiğiyle değil, enerjiyi ne kadar güvenli, verimli ve ekonomik şekilde temin edebildiğiyle de ölçülecek.
Savaşların sona ermesini beklerken ekonomimizi de beklemeye alamayız.
Bugünün enerji politikası, aslında yarının üretim ve istihdam politikasının ta kendisidir.
