Obezite

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’nün tanımına göre obezite sağlığı olumsuz yönde etkileyebilecek düzeyde vücutta aşırı yağ birikmesidir.

* Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’nün tanımına göre obezite sağlığı olumsuz yönde etkileyebilecek düzeyde vücutta aşırı yağ birikmesidir. Besinler ile alınan kalorinin harcanan kaloriden daha fazla olması sonucunda vücutta yağ olarak depolanmasıyla ortaya çıkmaktadır. Obezite, günümüzde küresel boyutta bir halk sağlığı problemidir. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde her geçen gün artış göstermektedir. DSÖ tarafından Asya, Afrika ve Avrupa’nın 6 farklı bölgesinde 12 yıl süren MONICA çalışması obezitenin prevalansında (sıklığında) %10-30 arasında bir artış saptandığını bildirmiştir. Ülkemizde “Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması-2010” ön çalışma raporuna göre yetişkinlerde; erkeklerde %20,5, kadınlarda %41, çocuk ve adölesanlarda; 0-5 yaş aralığında %8,5 (erkek %10,1, kız %6,8), 6-18 yaş aralığında %8,2 (erkek %9,1, kız %7,3) olarak bildirilmiştir.
Obezite; hipertansiyon, diyabet, uyku apnesi, kalp ve damar hastalıkları başta olmak üzere birçok sağlık problemine sebep olmaktadır.
DSÖ’nün obezite sınıflandırması esas alınarak obeziteyi belirlemek için yaygın olarak Beden Kitli İndeksi (BKİ) kullanılmaktadır. BKİ, bireyin vücut ağırlığının (kg), boy uzunluğunun karesine bölünmesiyle (BKİ = kg / m2) elde edilmektedir. BKİ değerinin 25 ve üzerinde olması hafif kiloluluk; 30 ve üzerinde olması obezite (şişmanlık) olarak tanımlanır.
Vücuttaki toplam yağ miktarından çok yağın bulunduğu bölge ve dağılımı hastalıkların morbidite (hastalık olma durumu) ve mortalitesi (ölüm) ile ilişkilendirilmektedir. Bölgesel yağ dağılımı kadın ve erkeklerde genetik farklılık göstermektedir. Erkeklerde yağ vücudun üst bölümlerinde (android/ elma tipi) yoğunlaşmışken kadınlarda vücudun alt bölümlerinde (jinoid/ armut tipi) yoğunlaşmıştır.
DSÖ’ne göre bel/kalça oranı kadınlarda 0.85’den ve erkeklerde ise 1.0’den fazla ise android tip obezite olarak tanımlanmaktadır. Tek başına bel çevresi ölçümü, karın bölgesindeki yağ dağılımı ve sağlığın bozulmasında önemli ve pratik bir gösterge olarak kullanılmaktadır. Yağın karın bölgesinde ve iç organlarda toplanması insülin direncine yol açmaktadır. İnsülin direnci ise obezite ile yol açtığı Tip 2 Diyabet, hipertansiyon, dislipidemi, koroner arter hastalıkları arasındaki ilişkiyi sağlayan en önemli faktördür. Tek başına bel çevresi ölçümü erkeklerde 94 cm ve üzerinde hafif kilolu, 102 cm üzerinde ise obezite olarak tanımlanırken kadınlarda 80 cm ve üzerinde hafif kilolu 88 cm ve üzerinde obezite olarak tanımlanır.
Obeziteye neden olan etmenler tam olarak açıklanamamaktadır ancak aşırı ve yanlış beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği obezitenin en önemli nedenleri sayılmaktadır. Obezitenin oluşmasında başlıca risk faktörleri;
• Aşırı ve yanlış beslenme alışkanlıkları
• Sedanter yaşam tarzı
• Yaş
• Cinsiyet
• Eğitim düzeyi
• Sosyo kültürel etmenler
• Gelir düzeyi
• Hormonal ve metabolik etmenler
• Psikolojik problemler
• Yanlış diyet uygulamaları
• Sigara ve alkol bağımlılığı
• Kullanılan bazı ilaçların yan etkileri sayılabilir.
Günümüzde obezitenin tedavisinde; diyet tedavisi, davranış değişikliği tedavisi, obezite cerrahisi ve zayıflama ilaçları gibi yöntemlere başvurulmaktadır. Kişiye özel planlamış diyet programı ile sağlıklı ve kalıcı kilo kaybı yaşanır. Sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinmeniz;
• Yağ ve tuz oranı yüksek fast food besinlerden uzak kalmak
• Etli ve/veya kıymalı yemekleri pişirirken ekstra yağ kullanmamak
• Yemekleri sağlıklı pişirme yöntemleri ile (ızgara, haşlama, buğulama) pişirmek
• Haftada 2 defa balık tüketmek
• Haftada 2 defa kurubaklagil tüketmek
• Sucuk, salam, sosis gibi şarküteri ürünlerinden uzak kalmak
• Posa içeriği yüksek ve glisemik indeksi düşük tam tahıllar tercih etmek
• Günde beş porsiyon ve üzerinde sebze ve meyve tüketmek
• Meyveleri meyve suyu şeklinde değil posasıyla birlikte tüketmek
• Yaşam tarzınıza uygun öğün planlaması (ana ve ara öğün sayısı) yapmak
• Günde 2-2.5 litre arasında su içmek
• Günde 30-35 dakikalık hafif tempolu yürüyüşler yapmak
• Günde 6-8 saat arasında düzenli uyumak kilo kaybetmenize yardımcı olacaktır.

Diyetisyen
Merve Dilara Aydoğan
Özel Rami Hastanesi